Dengesiz hesaplar
Iraklı Kürtler açısındansa, Türkiye'yle iyi ilişkiler Ortadoğu'daki çalkantılı şartların genişlemesi ihtimali karşısında önemli siyasi ve askeri destek sağlar. Örneğin, mezhep savaşının bitirilememesi durumunda Irak'ın parçalanması konusunda, Şii ve Sünniler stratejik derinliğe daha fazla sahip. Şiilerin İran'la, Sünnilerin de Suriye, Ürdün ve Körfez ülkeleriyle bağlantıları var. Bu coğrafi anlamda zor bölgede kuşatma altındaki Iraklı Kürtlerin tek 'derinlikleri', Türkiye'yle iyi ilişkilerden geçiyor.
Yine de, taraflar arasındaki ilişkiler pek umut vaat etmiyor. Zira karşılıklı politikalar geçmişin kin, hınç ve kanlı olaylarla dolu mirası üzerine kuruluyor. Ankara'da Irak Kürdistanı üzerinde askeri kontrol sağlama olasılığına gönderme yapılıyor. Erbil'deki vatandaşlarsa, Türk işgaline direnmek için hazırlığa girişerek Osmanlı döneminin korkunç hikâyelerini anlatıp duruyor. Her iki durumda da hesaplarda bir dengesizlik var. Temelde müttefiki ABD'yi destekleyen Türkiye, işgal tercihine başvurursa bu stratejik koalisyona ağır darbe vurabilir. Ayrıca Iraklı Kürtlere karşı askeri bir tercihin, 1974'teki Kıbrıs harekatından daha fazla faydalı olacağını düşünürse çok şey kaybedecektir. Buna karşın Erbil de, ABD'yle koalisyonun Türkiye'den gelebilecek tehlikenin savuşturulmasının güvencesi olacağını düşünürse hata eder. Fakat, her iki taraf da işbirliğini amaçlayan açık bir diyalog yönünde cesur adımlar atarak bütün zarar ve yanlışlardan sakınabilir.
Aslında iki taraf arasındaki ilişkiler hep kötüydü. Fakat Irak'ın 1990'da Kuveyt'e saldırması sonrasında işbirliğinin başlaması için ilk defa olumlu ufuklar belirdi. Bu hususta Iraklı Kürtler, Ankara'nın hava üslerinden yararlanmalarına ilişkin desteğini hatırlar. Irak rejiminin düşüşüne kadar süren bu desteği ABD, Britanya ve Fransa uçaklarının Iraklı Kürtleri Saddam'ın silahlı saldırılarından korumak amacıyla İncirlik Üssü'nden kalkışları izledi.
Kürtler ayrıca kendileri açısından ticari ve ekonomik damar oluşturan Habur sınır kapısına büyük önem veriyor. Buna karşın Türk yetkililer de, Iraklı Kürtlerin sınırdan silahlı sızma tehlikesinin savuşturulmasında özellikle de 1992'de oynadığı rolü hatırlar.
Keza Iraklı Kürt liderlerin, Türkiye'deki soydaşlarına şiddeti bırakıp milliyetçi eğilimlerini ifade etmek için hukuka ve siyasete başvurmaları yönündeki tavsiyelerini de...
Fakat sorun, izlenen politikanın ilişkileri bozması. Tutucu davranan Türkiye'de, PKK'nın Türkiye'deki nüfuzunun gelişmesine yol açacağına yönelik haksız korku sebebiyle, Iraklı Kürtlerle ilişkileri geliştirme eğilimi geriledi. Bu eğilim Irak Kürdistanı'ndaysa, Mesud Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi'yle Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği arasında 1994'te silahlı çekişmenin patlak vermesiyle geriledi. Zira özünde iktidar kavgasına dayanan bu çekişmelerde, göz ardı edilemeyecek bölgesel etkenler ve müdahaleler da birbirine geçmişti. Ankara, iç çekişmelerin Iraklı Kürtlerin güç ve birliğini kaybetmesine yol açacağını düşünüyordu. Türkiye, Kürt varlığını aşiret ve kabile yapısı üzerinden tanımlıyor ve bu yüzden de iç çekişmeye girmiş Kürtlerle güçlü siyasi ilişkiler kurma ihtiyacı duymuyordu.
Bu çerçevede, şu an Kuzey Irak Kürt Yönetimi başkanı olan Barzani 2003'teki savaş öncesi Ankara'ya bir dizi ziyarette bulundu. Temel hedef buzları kırmaktı. Fakat, Ankara'nın Irak Kürdistanı'yla işbirliğinin, güvenlik anlayışının sınırlarını aşmaması gerektiğine dair yanlış kanaati sebebiyle ziyaretler hedeflerine ulaşamadı. Buna Türkiye'nin Irak Kürdistanı'ndaki şartların içyüzünü, çıkarları gereği gerçek tabloyu Türk liderlere yansıtmayan Türkmenlerin verdiği bilgiler üzerinden anlaması eklenebilir. Fakat bunlar hiç şüphesiz, Iraklı Kürtlerin Türkiye'yle ilişkiler konusunda yanlış yapmadığı anlamına gelmez. Ancak, Ankara'daki yanlışlar daha büyük ve etki bakımından Kürtlerin yanlışlarından daha derindi.